روغن ترمز یکی از مهم ترین مایعات مصرفی خودرو است که بسیاری از رانندگان تا زمان بروز مشکل، توجهی به آن ندارند. در حالی که عملکرد درست سیستم ترمز به سلامت این مایع وابسته است و بی توجهی به زمان تعویض آن میتواند ایمنی خودرو را به شدت کاهش دهد. اگر برای شما هم این سوال مطرح است که روغن ترمز هر چند وقت باید تعویض شود، باید بدانید پاسخ این سوال فقط به کیلومتر کارکرد خودرو محدود نیست و عواملی مثل نوع روغن ترمز، شرایط آب و هوایی، سبک رانندگی و توصیه سازنده خودرو هم در آن نقش دارند.
در این مقاله به صورت کامل بررسی میکنیم روغن ترمز چیست، چرا باید به موقع تعویض شود، بهترین زمان تعویض روغن ترمز چقدر است، چه نشانه هایی خبر از خراب شدن آن میدهند و در صورت تعویض نکردن چه خطراتی خودرو و سرنشینان را تهدید میکند.
روغن ترمز چیست و چه نقشی در خودرو دارد؟
روغن ترمز مایعی تخصصی است که نیروی وارد شده از پدال ترمز را به چرخ ها منتقل میکند. وقتی راننده پدال ترمز را فشار میدهد، این مایع در مدار ترمز حرکت کرده و باعث میشود لنت ها به دیسک یا کاسه ترمز فشار وارد کنند. همین فرایند باعث کاهش سرعت یا توقف خودرو میشود.
ویژگی مهم روغن ترمز این است که باید در دماهای بالا و فشار زیاد عملکرد پایداری داشته باشد. همچنین نباید به راحتی فشرده شود، چون در این صورت انتقال نیرو به درستی انجام نخواهد شد. به همین دلیل کیفیت و سلامت روغن ترمز مستقیما با امنیت رانندگی در ارتباط است.
روغن ترمز هر چند وقت باید تعویض شود؟
به طور معمول روغن ترمز باید هر ۲ سال یک بار یا هر ۴۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر تعویض شود. البته این عدد یک بازه عمومی است و بهترین معیار، دفترچه راهنمای خودرو است. برخی خودروسازان پیشنهاد میکنند روغن ترمز زودتر تعویض شود و برخی دیگر بازه بیشتری را در نظر میگیرند.
اگر بخواهیم یک پاسخ کاربردی و قابل استناد بدهیم، میتوان گفت:
- خودروهای سواری معمولی: هر ۲ سال یا ۴۰ هزار کیلومتر
- خودروهایی با استفاده سنگین یا رانندگی پرتنش: هر ۱ تا ۲ سال
- خودروهایی که در مناطق مرطوب تردد دارند: زودتر از بازه استاندارد
- خودروهای کم کارکرد: حتی اگر کیلومتر پایین باشد، باز هم هر ۲ سال تعویض لازم است
نکته مهم اینجاست که روغن ترمز فقط بر اساس کارکرد خراب نمیشود، بلکه با گذشت زمان نیز کیفیت خود را از دست میدهد.
چرا روغن ترمز باید به موقع تعویض شود؟
بسیاری از افراد تصور میکنند روغن ترمز چون در یک مدار بسته قرار دارد، مثل روغن موتور فاسد نمیشود. اما این تصور کاملا اشتباه است. روغن ترمز به مرور زمان رطوبت هوا را جذب میکند. این خاصیت باعث میشود نقطه جوش آن کاهش پیدا کند و در شرایط ترمزگیری شدید، عملکرد سیستم افت کند.
وقتی روغن ترمز رطوبت جذب میکند، چند مشکل مهم به وجود می آید:
- کاهش نقطه جوش روغن
- ایجاد بخار در سیستم ترمز
- اسفنجی شدن پدال ترمز
- زنگ زدگی و خوردگی قطعات داخلی
- کاهش قدرت ترمزگیری در شرایط سخت
به زبان ساده، روغن ترمز کهنه میتواند باعث شود خودرو درست زمانی که بیشترین نیاز را به ترمز دارید، واکنش مناسبی نشان ندهد.
اگر روغن ترمز تعویض نشود چه اتفاقی می افتد؟
تعویض نکردن روغن ترمز فقط یک بی توجهی ساده نیست، بلکه میتواند پیامدهای خطرناک و پرهزینه ای داشته باشد. مهم ترین مشکلاتی که در اثر تعویض نکردن روغن ترمز ایجاد میشود عبارت اند از:
۱٫ کاهش قدرت ترمزگیری
وقتی روغن ترمز کیفیت خود را از دست میدهد، انتقال فشار به اندازه کافی دقیق و سریع انجام نمیشود. در نتیجه فاصله توقف خودرو بیشتر میشود.
۲٫ داغ شدن بیش از حد سیستم ترمز
در رانندگی طولانی، مسیرهای کوهستانی یا ترافیک سنگین، سیستم ترمز به شدت داغ میشود. اگر روغن ترمز کهنه باشد، ممکن است در اثر گرما بجوشد و عملکرد ترمز ناگهان افت کند.
۳٫ آسیب به سیلندرها و قطعات داخلی
رطوبت موجود در روغن ترمز میتواند باعث خوردگی قطعات فلزی داخلی شود. تعمیر این بخش ها معمولا هزینه بالایی دارد.
۴٫ اسفنجی شدن پدال ترمز
اگر احساس کنید پدال ترمز نرم شده یا برای توقف باید آن را بیشتر فشار دهید، یکی از دلایل احتمالی میتواند خرابی روغن ترمز باشد.
۵٫ افزایش احتمال تصادف
در نهایت، هرگونه افت در عملکرد ترمز یک تهدید مستقیم برای ایمنی خودرو، سرنشینان و سایر رانندگان است.
علائم خراب شدن یا نیاز به تعویض روغن ترمز
برای اینکه بدانید آیا زمان تعویض روغن ترمز رسیده یا نه، باید به برخی نشانه ها دقت کنید. البته همیشه ظاهر روغن معیار دقیقی نیست، اما این علائم میتوانند هشدار مهمی باشند:
تیره شدن رنگ روغن ترمز
روغن ترمز نو معمولا شفاف و متمایل به زرد روشن یا کهربایی است. اگر رنگ آن تیره، قهوه ای یا کدر شده باشد، احتمال زیادی وجود دارد که کیفیت آن افت کرده باشد.
نرم شدن یا غیرعادی شدن پدال ترمز
اگر پدال ترمز بیش از حد نرم شده یا حس میکنید واکنش آن مثل قبل نیست، باید سیستم ترمز بررسی شود.
تاخیر در ترمزگیری
هرگونه تاخیر غیرعادی بین فشار دادن پدال و کاهش سرعت خودرو میتواند نشانه مشکل در روغن ترمز یا مدار ترمز باشد.
روشن شدن چراغ هشدار ترمز
در برخی خودروها چراغ هشدار مربوط به سیستم ترمز ممکن است در صورت افت کیفیت یا کمبود مایع روشن شود. این علامت را هرگز نادیده نگیرید.
صدای غیرعادی یا عملکرد نامنظم
اگر همراه با کاهش کیفیت ترمز، صدای غیرمعمول یا لرزش احساس میکنید، خودرو باید توسط مکانیک بررسی شود.
آیا ظاهر روغن ترمز برای تشخیص زمان تعویض کافی است؟
خیر. بسیاری از رانندگان درب مخزن روغن ترمز را باز میکنند و فقط با نگاه کردن به رنگ آن تصمیم میگیرند. این روش به تنهایی دقیق نیست. ممکن است روغن از نظر ظاهری نسبتا سالم باشد اما درصد رطوبت آن بالا رفته باشد. بهترین روش، استفاده از تستر مخصوص روغن ترمز یا پیروی از برنامه سرویس دوره ای خودرو است.
در تعمیرگاه های حرفه ای معمولا با دستگاه مخصوص میزان رطوبت روغن ترمز اندازه گیری میشود. اگر درصد آب موجود در آن از حد مجاز بیشتر باشد، باید فورا تعویض شود.
انواع روغن ترمز و تاثیر آن در زمان تعویض
یکی از نکات مهمی که باید بدانید، تفاوت انواع روغن ترمز است. روغن های ترمز معمولا با استاندارد DOT شناخته میشوند. رایج ترین انواع آن ها عبارت اند از:
DOT 3
این نوع در خودروهای معمولی قدیمی تر بیشتر استفاده میشود و نقطه جوش پایین تری نسبت به انواع جدیدتر دارد.
DOT 4
در بسیاری از خودروهای امروزی از این نوع استفاده میشود. مقاومت حرارتی بهتری دارد و برای شرایط رانندگی عادی و نیمه سنگین مناسب است.
DOT 5
این نوع سیلیکونی است و با سایر روغن ها تفاوت دارد. بیشتر در کاربردهای خاص استفاده میشود و برای همه خودروها مناسب نیست.
DOT 5.1
این مدل عملکرد بالاتری دارد و در برخی خودروهای با سیستم ترمز پیشرفته استفاده میشود.
زمان تعویض روغن ترمز به نوع آن هم بستگی دارد، اما در بیشتر موارد بازه ۲ ساله همچنان یک معیار مطمئن است. نکته بسیار مهم این است که باید فقط از روغن ترمزی استفاده کنید که سازنده خودرو توصیه کرده است.
شرایطی که باعث میشود روغن ترمز زودتر عوض شود
گاهی ممکن است لازم باشد روغن ترمز زودتر از زمان معمول تعویض شود. این شرایط عبارت اند از:
- رانندگی زیاد در ترافیک شهری
- ترمزگیری های مکرر و شدید
- رانندگی در جاده های کوهستانی
- آب و هوای بسیار مرطوب
- باز شدن مدار ترمز برای تعمیر
- نشتی یا آلودگی در مخزن روغن ترمز
- استفاده از خودرو برای حمل بار یا استفاده سنگین
در چنین شرایطی بهتر است روغن ترمز را در بازه های کوتاه تر بررسی و در صورت نیاز تعویض کنید.
آیا کم شدن روغن ترمز نشانه نیاز به تعویض است؟
کم شدن سطح روغن ترمز همیشه به معنی زمان تعویض نیست. گاهی با ساییده شدن لنت ها، سطح روغن در مخزن کمی پایین می آید و این موضوع طبیعی است. اما اگر سطح روغن به طور غیرعادی کاهش پیدا کند، ممکن است نشتی در سیستم ترمز وجود داشته باشد. در این حالت فقط اضافه کردن روغن کافی نیست و باید کل سیستم بررسی شود.
همچنین اگر روغن ترمز به هر دلیل آلوده شده باشد، اضافه کردن روغن جدید روی روغن قبلی کار درستی نیست. در این شرایط باید تخلیه کامل و تعویض اصولی انجام شود.
روش درست تعویض روغن ترمز
تعویض روغن ترمز باید به صورت کامل و اصولی انجام شود. در این فرایند، روغن قدیمی از مدار خارج شده و روغن جدید جایگزین میشود. صرفا خالی کردن مخزن و پر کردن مجدد آن کافی نیست، چون بخش زیادی از روغن کهنه در لوله ها و سیلندرها باقی میماند.
مراحل کلی تعویض روغن ترمز شامل موارد زیر است:
- تخلیه روغن قدیمی از کل مدار
- هواگیری کامل سیستم ترمز
- پر کردن مدار با روغن ترمز مناسب
- بررسی نشتی و عملکرد صحیح پدال ترمز
به دلیل حساسیت بالای سیستم ترمز، بهتر است این کار توسط تعمیرکار ماهر یا مرکز سرویس معتبر انجام شود.
آیا میتوان روغن ترمز را در خانه تعویض کرد؟
از نظر فنی بله، اما اگر تجربه کافی ندارید بهتر است این کار را انجام ندهید. مهم ترین خطر در تعویض خانگی روغن ترمز، باقی ماندن هوا در سیستم است. وجود هوا در مدار ترمز باعث افت شدید عملکرد ترمز میشود و میتواند بسیار خطرناک باشد.
اگر قصد دارید این کار را خودتان انجام دهید، باید ابزار مناسب، روغن ترمز استاندارد، آگاهی از روش هواگیری و شناخت دقیق سیستم ترمز خودرو را داشته باشید.
هزینه تعویض روغن ترمز چقدر است؟
هزینه تعویض روغن ترمز به چند عامل بستگی دارد:
- نوع خودرو
- نوع روغن ترمز
- میزان روغن مورد نیاز
- دستمزد تعمیرگاه
- نیاز یا عدم نیاز به هواگیری تخصصی
در مقایسه با هزینه تعمیر سیستم ترمز یا خسارت ناشی از تصادف، هزینه تعویض روغن ترمز بسیار ناچیز است. به همین دلیل این سرویس از نظر اقتصادی هم کاملا منطقی و ضروری است.
بهترین زمان بررسی روغن ترمز چه موقع است؟
حتی اگر هنوز موعد تعویض روغن ترمز نرسیده باشد، بهتر است در هر سرویس دوره ای خودرو وضعیت آن بررسی شود. زمان های مناسب برای کنترل روغن ترمز عبارت اند از:
- هنگام تعویض روغن موتور
- پیش از سفرهای طولانی
- بعد از خرید خودروی کارکرده
- هنگام تعویض لنت یا دیسک ترمز
- در صورت احساس تغییر در عملکرد پدال ترمز
این بررسی ساده میتواند از بروز مشکلات جدی جلوگیری کند.
نکات مهم برای افزایش عمر روغن ترمز و حفظ ایمنی خودرو
برای اینکه سیستم ترمز خودرو همیشه در بهترین وضعیت باقی بماند، رعایت این نکات ضروری است:
- فقط از روغن ترمز استاندارد و توصیه شده برای خودرو استفاده کنید
- درب مخزن روغن ترمز را بی دلیل باز نکنید
- از ترکیب کردن انواع مختلف روغن ترمز بدون اطمینان خودداری کنید
- در صورت باز شدن مدار ترمز، روغن را بررسی یا تعویض کنید
- به علائم هشداردهنده مثل نرمی پدال یا کاهش قدرت ترمز بی توجه نباشید
- سرویس دوره ای خودرو را منظم انجام دهید
سوالات متداول درمورد تعویض روغن ترمز
۱٫ روغن ترمز هر چند کیلومتر باید تعویض شود؟
در بیشتر خودروها روغن ترمز هر ۴۰ تا ۵۰ هزار کیلومتر یا هر ۲ سال یک بار باید تعویض شود. البته بهترین مرجع، دفترچه راهنمای همان خودرو است.
۲٫ آیا اگر خودرو کم کار باشد باز هم باید روغن ترمز تعویض شود؟
بله. روغن ترمز فقط با کارکرد خراب نمیشود، بلکه با گذشت زمان و جذب رطوبت نیز کیفیت خود را از دست میدهد. حتی خودروهای کم کار هم معمولا هر ۲ سال به تعویض روغن ترمز نیاز دارند.
۳٫ نشانه های خراب شدن روغن ترمز چیست؟
تیره شدن رنگ روغن، نرم شدن پدال ترمز، تاخیر در ترمزگیری، افت عملکرد ترمز و روشن شدن چراغ هشدار از مهم ترین نشانه های خرابی یا افت کیفیت روغن ترمز هستند.
۴٫ آیا میتوان فقط روغن ترمز را کم کرد و نیازی به تعویض کامل نیست؟
اگر فقط سطح روغن پایین آمده باشد، باید علت آن بررسی شود. در بسیاری از موارد، اضافه کردن روغن بدون بررسی نشتی یا کیفیت مایع کار درستی نیست. اگر روغن کهنه یا آلوده باشد، تعویض کامل لازم است.
۵٫ بهترین نوع روغن ترمز برای خودرو چیست؟
بهترین نوع روغن ترمز همان مدلی است که توسط سازنده خودرو توصیه شده است. معمولا خودروها از DOT 3 یا DOT 4 استفاده میکنند، اما باید مشخصات دقیق خودرو را بررسی کنید.